ΗΘΙΚΑ φυγοπόνια!

Πόνου φείδου  Αγνώστου του νεοέλληνος

Για τον τίτλο του έργο «Ηθικά Νικομάχεια» του Αριστοτέλους, υπάρχουν πολλές εκδοχές.

Γιατί άραγε τα βιβλία αυτά περί ΗΘΙΚΗΣ, του περιώνυμου Σταγειρίτη φιλοσόφου φέρουν την προσωνυμία «Νικομάχεια»;

Επειδή το θέμα μας, δεν είναι το σύγγραμμα αυτό καθεαυτό, ούτε διαθέτουμε τις απαιτούμενες φιλολογικές γνώσεις, αφήνουμε τη διαμάχη για τους ειδικούς κι εμείς επιλέγουμε “αυθαίρετα” εκείνη την εκδοχή που «θέλει» να το έγραψε ο Αριστοτέλης εν είδει παραινέσεων προς τον μικρότερο γιό του, Νικόμαχο.

Το εξαιρετικό αυτό έργο του Αριστοτέλους “μιλάει” για την ευδαιμονία, για την αρετή, για την ανδρεία, «...εν ταις κινδύνοις και φοβεροίς μη [εξίστασθαι] τρεν»1 – να μην το βάζεις στα πόδια – για την μεσότητα (μέτρο), για τη φιλότητα, για τη φρόνηση, για τη δικαιοσύνη, για τ’ αγαθά που «πόνοις κτώνται» (με κόπους και μόχθους αποκτώνται), μέχρι που χρειάστηκαν 2500 χρόνια για να κατορθώσουν οι νεο - Έλληνες, κι όχι μόνον βεβαίως ν’ ανατρέψουν αυτή την αναγκαιότητα και να συμπληρώσουν το ρηθέν στην κεφαλαιοκρατική του πρακτική, «τ’ αγαθά κόποις των άλλων κτώνται»! Ελπίζω να είναι κατανοητό και στους ελλιπώς διδαχθέντες την ελληνική: «Τα αγαθά αποκτώνται με τους κόπους των «άλλων», στο κεφαλαιοκρατικό, φιλελεύθερο, νεο-φιλελεύθερο σύστημα· ή στην “ελεύθερη οικονομία”, ή στην οικονομία των «αγορών», ή του χρηματοπιστωτικού συστήματος ή...

Κι ακόμη, οι ευφυείς «νέοι» μας, λογοπαίζοντας συχνά, κάνουν «πνεύμα» λέγοντας ή γράφοντας, στα «μέσα κοινωνικής δικτύωσης», ότι «τ’ αγαθά copies (αντιγράφοντας), ή ponnis (τα αλογάκια) κτώνται”, οι δε παραπάνω παραινέσεις περί φιλοπονίας επιστρέφονται ως “απαράδεκτες”, παρωχημένες και άρα λανθασμένες, κι έτσι, παίζοντας το “χαλασμένο τηλέφωνο”, η φιλοπονία σε φυγοπονία μεταλλάσσεται!

Γιατί όμως και πώς μεταλλάχθηκε η αγάπη προς την εργώδη προσπάθεια, σε απέχθεια;

Είναι φυσικό και λογικό επόμενο η διάψευση των αναμενόμενων προσδοκιών να επιφέρει μείωση του ενθουσιασμού και της τάσης επανάληψης της προσπάθειας προς επίτευξη κάποιου σκοπού με προϊούσα εκτόνωση, μέχρις εκμηδενισμού, εξικνούμενης έως την απέχθεια. Αυτό δίνει απάντηση στο «γιατί».

Θέλουμε παραδείγματα; Άλλοτε η τύχη, εν προκειμένω η ατυχία (αστάθμητοι παράγοντες μη προβλέψιμοι), άλλοτε και συχνότερα ανθρώπινοι παράγοντες – κρατικοί μηχανισμοί και επιλογές, ανταγωνιστικές πρακτικές ή αγοραίες συμπεριφορές, οδηγούν κοπιώδη δημιουργικά εγχειρήματα σε αδιέξοδα και τελικά σε αποτυχία.

Παράδειγμα: Αγρότης – ορεξάτος και δημιουργικός – αποφασίζει να εκμεταλλευτεί υπάρχον χωράφι. Εργαλεία, μηχανήματα, λιπάσματα, εργάτες, σπορά, καλλιέργεια, τραπεζικό δάνειο, μόχθος – κόπος, εν πόνοις – αναμένοντας τα ανταλλασσόμενα αγαθά. Μη προβλέψιμη ανομβρία και εν τέλει καταρρακτώδεις βροχές ή χαλάζι. Αυτά συνιστούν την κακοτυχία. Ακολουθούν πιέσεις των τραπεζών για εξόφληση δανείων. Κι αν επιτευχθεί μια παραγωγή, πλακώνουν οι έμποροι – μεσάζοντες που εκμεταλλευόμενοι την κατάσταση, σου προσφέρουν, άμα θέλεις, τιμές κάτω του κόστους. Υπάρχουν και ανταγωνιστές άλλων χωρών ή περιοχών που για διαφόρους λόγους προσφέρουν “καλύτερες τιμές” και μεταλλαγμένα προϊόντα. Ποιος ενδιαφέρεται για τον καταναλωτή, θύμα στη «θεά» αγορά και τους άτεγκτους “νόμους” της:

«Προσφορά – ζήτηση». Ύστερα, στην εποχή μας η “αγορά” είναι εκσυγχρονισμένη και παντοδύναμη. Ελέγχει εκτός απ’ τους “νόμους” της που ανάγονται στην ψυχολογία, στην παραπλάνηση στο νομιζόμενο μικροσυμφέρον, εκτός απ’ τους “νόμους” της λοιπόν, ελέγχει και τους κρατικούς και τους υπερκρατικούς νόμους. Διεθνείς συμφωνίες, Ε.Ε. “οδηγίες”, επιδοτήσεις για να καταστρέψεις την παραγωγή σου ή και το χωράφι σου! Κι αν δεν πειθαρχήσεις, υπάρχουν τα πρόστιμα και οι παράπλευροι χρηματισμοί των παρεμβαλλομένων παντοιοτρόπως. Οι φόροι, τα ταμεία, τα πρόστιμα και τότε λες: «ε, άει στο διάολο». Έτσι επέρχεται η απέχθεια και το «εξίστασθαι τρειν». Και συμπεραίνεις όλα εκείνα τα ωραία: «τ’ αγαθά κόποις των άλλων κτώνται» ή «με κομπίνες και εκμετάλλευση των άλλων αποκτώνται».

Το παράδειγμα με τον αγρότη ισχύει και για τον έμπορο και το βιοτέχνη και για όλα «τα μικρά ψάρια»...

Δεν μου λέτε, έχετε δει στις μέρες μας να προπαγανδίζεται η ...αποταμίευση; Εκείνα τα παρωχημένα που μας έλεγαν, «φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι» και τέτοια, και γράφαμε κι εκθέσεις! Για να υπάρχει αποταμίευση πρέπει, κατ’ αρχήν, να υπάρχει περίσσευμα. Και για να υπάρχει περίσσευμα πρέπει να υπάρχει εισόδημα.

Στον καπιταλισμό το όποιο εισόδημα πρέπει να καταναλώνεται και όχι να κεφαλαιοποιείται (αποταμιεύεται). Πώς θα κινηθούν οι «αγορές» χρήματος και οι αγορές προϊόντων; Πώς θα ‘χουμε αύξηση της κατανάλωσης και άρα της παραγωγής;

Και τέλος πώς επετεύχθη αυτή η μετάλλαξη, αυτή η αποστροφή προς την προσπάθεια, προς τους κόπους, προς τους πόνους; Είναι βασική αρχή του καπιταλισμού, της ήσσονος καταβαλλομένης θυσίας και του μείζονος οφέλους στο συντομότερο χρονικό διάστημα. Στο μικρότερο δυνατόν χρόνο, το μεγαλύτερο δυνατόν κέρδος, με το μικρότερο δυνατόν κεφάλαιο!

Αυτή η «αρχή» δεν είναι ακριβώς «αρχή»: Είναι κανόνας, ενέργεια και σκοπός του «καλού καπιταλιστή» (συγγνώμην για την ανορθογραφία).

Και ως συνήθως οι «καλοί» κανόνες βρίσκουν αποδέκτες και μιμητές σε όλα τα παιδεία· και στην εργασία και στην παιδεία και σε όποιον τομέα μπορεί η «εφευρετικότητα» της αστικής συνείδησης να εφαρμόσει. Άλλη κρυφή «αρχή» αυτή τη φορά, του καπιταλισμού είναι, ως γνωστόν, «η εκμετάλλευση ανθρώπου απ’ τον άνθρωπο». Ο κανόνας αυτός βρίσκει εφαρμογή όχι μόνο από τον καπιταλιστή· εκεί εξυπακούεται. Συγκέντρωση και συσσώρευση κεφαλαίου δεν γίνεται χωρίς οικειοποίηση της υπεραξίας των εργαζομένων. Η αρχή αυτή εφαρμόζεται όπου υπάρχει δυνατότητα εφαρμογής, αρχής γενομένης από το σπίτι! (ποιος εργάζεται, επιπλέον της εξωτερικής εργασίας – μαγειρεύει, πλένει, σκουπίζει – και ποιος απολαμβάνει, έστω την τηλεόραση, το τάμπλετ, το «κινητό» την καφετέρια...

Όλα αυτά και άλλα οδηγούν στην απόρριψη και ανατροπή του ρητού «τα αγαθά κόποις κτώνται» και μεταλλάσσουν τη φιλοπονία σε φυγοπονία!

Πώς όμως τα κατάφερε ο καπιταλισμός όλ’ αυτά; Την απάντηση τη δανείζομαι από τον Jeremy Rifkin2: (ελεύθερη απόδοση).

Το ευαγγέλιο της μαζικής κατανάλωσης την ξέφρενη δεκαετία του 1920

Η μεταμόρφωση της έννοιας της λέξης «καταναλώνω (consume), από φαυλότητα σε αρετή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα φαινόμενα του 20ού αιώνα.

(...) Ο αναπροσανατολισμός της ψυχολογίας των εργαζομένων των ΗΠΑ (κι όχι μόνον) από μια νοοτροπία φειδούς, σε μια νοοτροπία σπατάλης, σ’ έναν λαό που εξουσιαζόταν απ’ τις προτεσταντικές αρχές εργασίας, όπου η λιτότητα και η αποταμίευση αποτελούσαν ακρογωνιαίους λίθους του αμερικανικού τρόπου ζωής και όπου (οι γονείς) ήσαν αποφασισμένοι να προσφέρουν μια καλύτερη ζωή στα παιδιά τους και η αρετή της αυτοθυσίας εξακολουθούσε να είναι ισχυρότατη, οι αμερικανικές επιχειρήσεις αποφάσισαν ν’ αλλάξουν ριζικά την ψυχολογία του έθνους και «να μεταμορφώσουν τους Αμερικανούς από ανθρώπους που επενδύουν στο μέλλον, σε ανθρώπους που δαπανούν στο παρόν»...)

«Η κουλτούρα του παραγωγού (εν πόνοις) μετατράπηκε εν μία νυκτί σε κουλτούρα του καταναλωτή» ...επιστημονικά, μεθοδικά επιμελημένα...

«Ο ορισμός της κοινωνικής θέσης δεν έχει σχέση πλέον με την ικανότητα “να κάνεις πράγματα”, αλλά με τη δυνατότητα να τ’ αγοράζεις». Και εγένετο ...φιλοτομαρισμός! Ψυχοσύνθεση προσαρμογής στην καπιταλιστική κοινωνία.

――――――

  1. 1. Τρεῖν = Απαρέμφ. του ρ. τρέω (τρομάζω, φοβάμαι, δειλιάζων) Ομηρ. Ιλιάς Ε΄.
  2. 2. J. Rifkin: “Το ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ”, εκδ. Νέα Σύνορα, κεφ. 2, σελ. 79 κ.ε.
Αφήστε σχόλιο...

Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 512 επισκέπτες και κανένα μέλος