Το πρόβλημα του ονόματος της σκοπιανής εθνικής οντότητας είναι εγγενές και εσωτερικό ζήτημα
γράφει ο θεόδωρος Γεωργίου*

 

Οι εθνογενετικές διαδικασίες, δηλαδή οι ιστορικές «κατασκευές» του εθνικού κράτους σε ολόκληρη την Ευρώπη συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, έλαβαν χώρα κατά τον δέκατο ένατο αιώνα. Τα υλικά με τα οποία δημιουργήθηκαν τα εθνικά κράτη είναι γνωστά και έχουν αναπτυχθεί οι σχετικές πολιτικές θεωρίες περί εθνικού κράτους. Επίσης έχουν αναλυθεί σε βάθος και σε έκταση και ο ρόλος των ιδεολογιών όπως π.χ. ο ρομαντισμός στη διαμόρφωση των εθνικών συνειδήσεων. Στη διεθνή ιστοριογραφία η Γερμανία έχει καταγραφεί ως το «καθυστερημένο έθνος» με την έννοια ότι ήταν απ’ όλα τα ευρωπαϊκά κράτη εκείνο το οποίο απέκτησε εθνική συνείδηση κατά τις τελευταίες δεκαετίες του δεκάτου ενάτου αιώνα, ενώ όλες οι άλλες ευρωπαϊκές περιοχές συγκροτήθηκαν ως κράτη, δηλαδή ως διοικήσεις και ως έθνη, δηλαδή ως συνειδήσεις μέσω παράλληλων διαδικασιών.

Στις μέρες μας (κατά το έτος 2018) η ελληνική πολιτική κοινωνία, η οποία έχει συγκροτηθεί ως εθνικό κράτος εδώ και δύο σχεδόν αιώνες, βρίσκεται μπροστά σ’ ένα μείζον πολιτικό ζήτημα, το οποίο αναφέρεται πρωτίστως στον εθνικό και συνειδησιακό αυτοπροσδιορισμό γειτονικής περιοχής. Αναφέρομαι στο κράτος της Πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας με πρωτεύουσα την πόλη των Σκοπίων. Όπως δεν έκανα εκτενή ιστορική αναφορά στις εθνογενετικές διαδικασίες των ευρωπαϊκών κρατών, δεν θα κάνω και στην περίπτωση του κράτους των Σκοπίων, το οποίο συνδέει την ίδια την εθνική υπόστασή του θεμελιωδώς και ουσιαστικώς με την ονομασία του. Μετά τη διάλυση της Ομοσπονδίας της Γιουγκοσλαβίας, δημιουργήθηκαν τα επιμέρους εθνικά κράτη, όπως είναι π.χ. η Σλοβενία, η Κροατία, το Μαυροβούνιο κ.α.

Η δημιουργία ή εάν θέλετε η «επινόηση» των εθνικών αυτών κρατών όπως συνηθίζεται στη γλώσσα της πολιτικής φιλοσοφίας, δεν είναι τέχνασμα, αλλά προήλθε από την ιστορική παράδοση των λαών τους και του πληθυσμού τους. Οι ίδιοι οι πολίτες αυτοπροσδιορίσθηκαν και αυτοπροσδιορίζονται ως μέλη μίας εθνικής συλλογικότητας, η οποία ανάγει τις ρίζες της στον κοινό πολιτισμό, στον κοινό κοινωνικό βιόκοσμο, στις ίδιες αντιλήψεις περί ιστορικής προοπτικής του βίου τους κ.α. Η ιστορική ευρωπαϊκή εθνογενετική διαδικασία που εφαρμόστηκε στα άλλα κράτη της Ομοσπονδίας της Γιουγκοσλαβίας δεν βρήκε πρόσφορο έδαφος εφαρμογής στην «περίπτωση των Σκοπίων». Και το ερώτημα, το οποίο τίθεται είναι το εξής: γιατί ενώ η Κροατία ή η Σλοβενία συγκροτήθηκαν εδώ και τριάντα σχεδόν χρόνια ως εθνικά κράτη, τα «Σκόπια» δεν μπορούν να αποκτήσουν εθνική οντότητα; Ψεύδεται ο ομιλητής στη διεθνή κοινότητα, όταν ισχυρίζεται ότι η ελληνική πολιτική κοινωνία εμποδίζει τη σκοπιανή οντότητα να αυτοπροσδιορισθεί. Προφανώς στην «περίπτωση των Σκοπίων» δεν υπάρχουν τα κλασσικά συνειδησιακά υλικά για την «κατασκευή» του εθνικού κράτους.

Το κράτος των Σκοπίων έχει οργανωθεί ως διοικητική και γραφειοκρατική οντότητα, αλλά στο επίπεδο του πνεύματος και της συνείδησης εξαρτά τον αυτοπροσδιορισμό του από το όνομά του στο οποίο οπωσδήποτε πρέπει να περιλαμβάνεται ο όρος: «Μακεδονία» σύμφωνα με τις διακηρύξεις των σκοπιανών διοικούντων. Στο σημείο αυτό τοποθετείται ο «γόρδιος δεσμός» για την ευρύτερη περιοχή των Βαλκανίων. Οι λέξεις και τα πράγματα ανακατασκευάζουν τις ιστορικές διαμεσολαβήσεις τους. Δεν θα πρέπει λοιπόν να ξεχνάμε, ότι με τη λέξη ή τον όρο: «Μακεδονία» δηλώνουμε πράγματα που είναι ιστορικά, πολιτισμικά, συνειδησιακά ακόμη και πράγματα που έχουν εγγραφεί στο κοινωνικό ασυνείδητο των πληθυσμών της ευρύτερης περιοχής, η οποία δεν διαιρείται σε διοικητικά κράτη ή σε εθνικές οντότητας. Επομένως τίθεται το πολιτικό ερώτημα, πώς και γιατί μία επιμέρους πληθυσμιακή ομάδα, η οποία νομίμως επιδιώκει και προσπαθεί να αποκτήσει, έστω και καθυστερημένα εθνική συνείδηση, αποκτά το δικαίωμα να σφετερισθεί για λογαριασμό της τον όρο: «Μακεδονία» σε βάρος άλλων πληθυσμιακών ομάδων στα Βαλκάνια, για τις οποίες αυτός ο όρος και αυτή η λέξη έχει διαφορετικό συνειδησιακό, ιστορικό και ιδεολογικό φορτίο;

Στο σύντομο αυτό κείμενό μου προσπάθησα να είμαι περισσότερο αναλυτικός και λιγότερο συνθετικός, σύμφωνα με την καντιανή επιχειρηματολογία. Το πρόβλημα τελικά της ονομασίας του «κράτους των Σκοπίων» δεν είναι ένα ζήτημα που αναφέρεται στις σχέσεις ανάμεσα στην Αθήνα και τα Σκόπια.

Το πρόβλημα του ονόματος της σκοπιανής εθνικής οντότητας είναι εγγενές και εσωτερικό ζήτημα αυτοπροσδιορισμού του ίδιου του κρατικού διοικητικού μηχανισμού, ο οποίος προήλθε ως απομεινάρι της διάλυσης της γιουγκοσλαβικής αυτοκρατορίας. Ας τελειώσουμε τα σύντομα αυτά πολιτικά σχόλιά μας για το «ζήτημα των Σκοπίων» με μία παρατήρηση – ερώτηση: Μία ή δύο δεκαετίες που διανύει μία συλλογική οντότητα (Σκόπια) για να δώσει ένα όνομα στον εαυτό της χωρίς να έχει το υπόβαθρο των ευρωπαϊκών εθνογενετικών διαδικασιών άραγε πώς μπορούν να συγκριθούν με έναν ή δύο αιώνες άλλων συλλογικών οντοτήτων (Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα κ.α.); Ο διαφωτισμός ποτέ ως ιστορική διαδικασία δεν εκδικείται, αλλά πάντοτε διδάσκει και άτομα και λαούς.

 

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ
Καθηγητής ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
στο ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ.
 
 

Προτεινόμενο Video

Επισκέπτες σε σύνδεση

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 214 επισκέπτες και κανένα μέλος